وبلاگ


روش انجام مسئولیت اجتماعی بدون هزینه برای سازمان‌ ها از طریق هم پیمایی سازمانی

1400/05/12
post thumb
همپیمایی سازمانی
مسئولیت اجتماعی، مسأله مهمی برای سازمان هاست چرا که هم در مواردی  اجباری است و هم به آن ها در جلب اعتماد عمومی و کسب اعتماد جامعه کمک بسیاری میکند. راه های زیادی نیز برای انجام مسئولیت اجتماعی هست که در این مقاله، ضمن معرفی و توضیح برخی از آن ها، به راهکاری نوین میپردازیم که با وجود این که به تازگی شناخته شده است اما به دلیل مزایای اقتصادی و تاثیرات رسانه ای بسیار، برای مدیران صنایع و سازمان ها میتواند حالت ایده آل در این زمینه را باعث شود.

 مسئولیت اجتماعی، از مهم ترین موضوعاتی است که در عصر حاضر،همواره مورد تاکید و مطالبه بوده است؛ مسأله‌‌ی مهمی که در صورت اجرای صحیح میتواند به رشد متوازن جامعه بینجامد.

در تعریف مسئولیت اجتماعی، میتوان گفت که مسئولیت اجتماعی، مسئولیتی است برای افراد که آن ها را در برابر جامعه موظف میکند تا با اقداماتی، جامعه را بهبود بخشند. اقدامات خیرخواهانه، موقوفات، فعالیت های عام المنفعه، طبیعت گردی هایی که به مننظور پاکسازی طبیعت انجام می شوند، آموزش های رایگان و حتی کمک به سالمندان در کوچه و خیابان، همگی مصادیق مسئولیت اجتماعی به شمار میروند و در الزام آن باید گفت که برای افراد، الزامات اخلاقی، عرفی و فرهنگی و ارزش های درونی شده آن ها را موظف به این کار میکند اما در مورد سازمان ها،مجموعه ها و صنایع، این قضیه متفاوت است و آن ها از طریق قانونی مکلف به این کار شده اند و در مواردی که الزام قانونی برای آن ها وجود ندارد، قوای حاکمه با تعریف امتیازاتی سعی در سوق دادن سازمان ها به سمت انجام مسئولیت های اجتماعی دارد؛ چه آن که سازمان ها به عنوان صاحبان سرمایه میتوانند کمک های شایانی به جامعه عرضه دارند و بهتر آن است که این حمایت ها به طور مستقیم از سوی خود سازمان ها انجام گیرد از آن جهت که اولا سازمان ها خود مستقیما در جامعه حضور داشته و میتوانند بهترین و بهینه ترین فعالیت را برای کمک به جامعه برگزینند و دیگر آن که اگر این حمایت ها به واسطه دولت انجام شود، فعالیت و به تبع آن هزینه ای اضافه بر دولت بار شده و بخشی از هزینه این حمایت ها بایستی صرف امور مربوط به هزینه و انتخاب حوزه فعالیت های حمایتی شود و منطقی آن است که سازمان ها خود مدیریت مسئولیت اجتماعی خویش را بر عهده داشته باشند. از جمله حمایت هایی که برای سازمان ها در بخش مسئولیت اجتماعی وجود دارد میتوان به
معافیت های مالیاتی که برای صاحبان خیریه ها در قانون و محاسبات دارایی و مالیاتی تعریف شده است و تسهیلات و مجوزهای توسعه اشاره کرد که هر دو مختص سازمان هایی است که نسبت به مسئولیت اجتماعی اهتمام ورزند و در آن زمینه فعالیت داشته باشند.
مسئولیت اجتماعی، ضمن الزامات قانونی، دارای وجوبی عرفی نیز هست و هر سازمانی که بخواهد حسن شهرت برای خود کسب کرده و در میان عموم محبوبیت به دست آورد، باید نسبت به مسئولیت اجتماعی توجه ویژه داشته باشد. امروزه این باور صحیح شکل گرفته است که از میان دو مجموعه، که یکی برای خود مسئولیت اجتماعی قائل است و در راستای انجام آن تلاش میکند، و سازمانی که مسئولیت اجتماعی برایش بی معناست، باید مجموعه ای را انتخاب نمود که برای انجام مسئولیت اجتماعی خود تلاش میکند چرا که دریافت خدمات یا خرید کالا از آن مجموعه و در نتیجه افزایش درآمد چنین مجموعه ای، در نهایت برای جامعه نیز سودمند خواهد بود؛ اما سازمانی که مسئولیت اجتماعی را به رسمیت نمیشناسد، سود خود را برای پیشبرد جامعه به کار نگرفته و صرفا در راستای منافع شخصی از آن بهره میبرد؛ از همین رو مردم به صورت ناخواسته تصمیم به تحریم آن مجموعه گرفته و در هر انتخاب، رقبا را بر او ترجیح میدهند.
مسئولیت اجتماعی سازمان ها، بر مبنای مبانی اخلاقی و کمک به هم نوع استوار است اما در بازار اقتصادی، جنبه ی روانی و تبلیغاتی بسیار پررنگی نیز دارد چرا که اگر سازمانی درراستای انجام مسئولیت اجتماعی تلاش کند، مردم، به عنوان مشتریان بالقوه، در برابر انتخاب خدمات یا کالای آن سازمان مقاومت نداشته و برایش عامل ارجحیت قائلند.
در نهایت به عنوان جمع بندی باید گفت انجام مسئولیت اجتماعی در سازمان ها، هم از سویی باعث محبوبیت آن ها و افزایش فروش و در نتیجه سود ناخالص ایشان شدهو از سویی دیگر در هزینه های آن ها صرفه جویی کرده و باعث افزایش درصد خالص سود آن ها از مجموع درآمدشان میگردد (به عنوان مثال اگر مالیات سازمانی سالانه 100 میلیون تومان باشد، با هزینه کردن بخشی از آن میتواند به انجام مسئولیت اجتماعی پرداخته و از همین جهت دیگر موظف به پرداخت مالیات نیست).
در ادامه به راه های مختلف انجام مسئولیت اجتماعی سازمان ها و شرح و بررسی هر یک خواهیم پرداخت.
 
 
راه های انجام مسئولیت اجتماعی در سازمان ها
در این بخش ابتدا باید توضیح داد که راه های انجام مسئولیت اجتماعی محصور نیست و هر راهی که با معیار «سودمندی برای جامعه» تطابق داشته باشد، در تحقق و انجام مسئولیت اجتماعی سازمان موثر است؛ لیکن درادامه به برخی از راه های ایفای مسئولیت اجتماعی سازمانی اشاره خواهیم داشت.
- به کار گیری افراد با معلولیت های جسمی و حرکتی
یکی از رایج ترین، موثر ترین، وبهترین راه حل های ایفای مسئولیت اجتماعی سازمانی، استفاده از نیروهای کاری است که دارای معلولیت اند اما معلولیت آن ها به گونه ای نیست که مانع انجام وظایف شغلی آن ها گردد. یکی از مزایای مهم این روش آن است که هزینه ی اضافه بر سازمان بار نمیکند و نیز حرکت بسیار مثبتی در راستای برقراری توازن در تقسیم موقعیت های شغلی در جامعه است. پیشنهاد میشود سازمان هایی که از نظر شغلی موقعیت هایی دارند که میتوانند از معلولان استفاده کنند، حتا نسبت به انجام این کار مبادرت ورزند چرا که به غیر از مسئولیت اجتماعی، این افراد به خاطر سختی در یافتن شغل و در اختیار داشتن فرصت های شغلی کمتر، راندمان کاری بسیار بالایی دارند. ازجمله مشاغلی که این گروه میتوانند انجام دهند، کارهای اداری، منشی گری، بازرگانی، اپراتوری دستگاه ها و سامانه ها و حتی فعالیت در بخش های از خط تولید است. گروه بهداشتی فیروز در این زمینه از نمونه های موفق به حساب می آید که توانسته با بهره گیری از فعالیت معلولان و افراد کم توان حرکتی و حتی ذهنی، با راندمان بالا به فعالیت خود بپردازد. نکته جالب در مورد این گروه موفق آن است که طبق آمار ارائه شده در سایت گروه بهداشتی فیروز، 92 درصد از کارکنان این مجموعه را معلولان تشکیل میدهند.
- اقدامات زیست محیطی
اقدامات زیست محیطی نیز یکی از راه های بسیار مناسب و موثر انجام مسئولیت اجتماعی سازمانی است. این اقدامات شامل کاشت درخت، حفاظت بخشی از محیط زیست، پرداخت هزینه های نگهداری جنگل ها و مراتع و هر آن راه دیگری است که به نحوی از محیط زیست حفاظت یا آن را گسترش دهد. این راهکار، علی رغم تاثیر بسیار، مورد استقبال سازمان ها قرا نگرفته است چرا که اجرای آن مستوجب مدیریت دقیق و صرف انرژی است است. در این زمینه، مجموعه های فولاد مبارکه اصفهان و ذوب آهن اصفهان، هر دو در حومه شهر اصفهان بخشی از اراضی موات را احیا و با کاشت انبوه درخت ها، به عنوان سازمان هایی که فعالیت ایشان مخرب محیط زیست شناخته میشود، در صدد توعه محیط زیست و افزایش کیفیت هوای استان اصفهان کرده اند.
- پرداخت های نقدی به خیریه ها و یا سازمان های مردم نهاد
از کم تاثیر ترین راه حل های انجام مسیئولیت اجتماعی سازمانی، پرداخت های نقدی به خیریه ها وسازمان های مردم نهاد است که از قضا رایج ترین آن نیز هست. دلیل این که از نگاه فنی و تخصصی این کار مناسب نیست، آن است که صنایع و مجموعه ها، به خاطر امکانات و تجهیزات و نیز فعالیت هایشان مکلف به مسئولیت اجتماعی شده اند نه منابع مالی؛ چرا که منابع مالی از دیگر طرق نیز قابل دسترسی است اما مثلا موقعیت شغلی چیزی است که فقط میتوان از مجموعه ها، صنایع و سازمان ها طلب نمود. از این رو میتوان گفت منفعت جامعه در گرو این قرار داد که سازمان و صنایع، مسئولیت اجتماعی خود را به گونه ای انجام دهند که یا مختص آن هاست (مانند ارائه فرصت های شغلی در راه حل اول) و یا به نحوی جبرانی است در مورد آسیب های جمعی فعالیت های خودشان (مانند کاشت درخت در مورد صنایعی که تولید آلاینده ی بالایی دارند). در این زمینه نیز در سال 1399 و 1400، در بحبوحه رواج کرونا و افزایش آمار ابتلا،  شرکت فولاد مبارکه اصفهان، با تامین رایگان اکسیژن مورد نیاز برای بیماران کرونایی،دغده تامین اکسیژن را مرتفع نمود. فولاد مبارکه در این راستا، 12 هزار تن اکسیژن رایگان در اختیار بیمارستان های درمانگر کرونا و نیز تعداد قابل توجهی کپسول در اختیار خیریه ها قرار داد تا مبتلایان به کرونه در این زمینه با مشکلی مواجه نشوند.
- راه های نوین انجام مسئولیت اجتماعی
از باب اهمیت مسئولیت اجتماعی در عصر کنونی، مدیران صنایع و مجموعه ها بر آن شدند تا راهکاری برای انجام مسئولیت اجتماعی بیابند که هم برای سازمان هزینه‌ای به دنبال نداشته باشد و هم اجرای آن ساده باشد. در همین راستا راه های بسیاری آزموده شدند که هر یک ایراداتی داشتند: یا هزینه بر بودند، یا اجرای آن ها به سادگی ممکن نبود و یا تاثیر چندانی نداشتند. این دغدغه همواره در ذهن مدیران سازمان ها و صنایع بود تا آن که برای نخستین بار در امریکا راهی یافته شد که علا وه بر اجرای ساده و تاثیر بسیاری که داشت، نه تنها هزینه بر نبود، بلکه راهکاری بود که در هزینه های سازمان صرفه جویی نیز میکرد و در واقع مانند یک فعالیت تجاری صرف برای سازمان سود آوری داشت. این راه حل، طریقی بود که از مدیریت کلان شهری و مدیریت ترافیک و سفرهای شهری وام گرفته شده بود با نام «همپیمایی (carpooling به فارسی: کارپولینگ)» که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.
هم پیمایی (carpooling به فارسی: کارپولینگ)؛ انجام مسئولیت اجتماعی با صرفه جویی در هزینه ها
هم پیمایی (carpooling به فارسی: کارپولینگ)، به معنای با هم پیمودن، راهکاری است که بر استفاده ی بهینه و حداکثری از ظرفیت خودروهای در حال تردد تاکید دارد؛ به این شکل که اگر چهار نفر مسیری مشترک دارند، به جای استفاده ی انفرادی از خودروهای خود، همگی به اتفاق با یک خودرو به پیمایش مسیر و طی طریق بپردازند. این راهکار نخستین بار در 1970 در آمریکا به دنبال بحران سوخت اجرا و موفق ظاهر شد. پس از آن، همپیمایی (carpooling به فارسی: کارپولینگ) در بخش مدیریت ترافیک و آلودگی شهری بسیار مورد توجه قرار گرفت. در دهه ی نخست قرن 21، ظرفیت های همپیمایی (carpooling به فارسی: کارپولینگ) مورد توجه سازمان ها قرار گرفت و به عنوان راه حلی مناسب به عنوان جایگزین حمل و نقل سازمانی بدان نگریستند و همپیمایی سازمانی شکل گرفت. 
مزایای هم پیمایی (carpooling به فارسی: کارپولینگ) سازمانی، بیشتر حول محور منابع انسانی، سرمایه اجتماعی، صرفه اقتصادی و ارتباطات جمعی میچرخید؛ حال آن که این راهکار اساسا برای مدیریت آلودگی هوا طرح شده بود و این بدان معناست که از ابتدا میتوانست راهکاری برای ایفای مسئولیت اجتماعی باشد.
در سال های اخیر، استفاده از همپیمایی (carpooling به فارسی: کارپولینگ) به عنوان راهی برای ایفای مسئولیت اجتماعی مورد توجه قرار گرفته و موافقان و مخالفینی دارد. مخالفین این قضیه معتقدند چون همپیمایی (carpooling به فارسی: کارپولینگ) باعث نمیشود سازمان برای جامعه هزینه کند، خارج از حوزه ی مسئولیت اجتماعی قرار میگیرد و هرچند برای جامعه مفید است، سازمان موظف است در کنار آن، از طریق دیگری، مسئولیت اجتماعی خود را انجام دهد اما موافقان با استدلال مخالف بر این عقیده اند که ملاک مسئولیت اجتماعی، سودمندی برای جامعه است و اگر راهکاری مانند همپیمایی (carpooling به فارسی: کارپولینگ) بر سازمان هزینه بار نمیکند، خلاقیت و توان مدیریت سازمان است که بدون هزینه و یا حتی صرفه جویی در هزینه ها، مسئولیت اجتماعی خویش را انجام داده و نمیتوان این فعالیت را از دایره شمول مسئولیت اجتماعی خارج دانست. البته لازم به ذکر است در عمل، موقعیت هایی که صنایع و سازمان ها مکلف به انجام مسئولیت اجتماعی بوده اند، اجرای هم پیمایی (carpooling به فارسی: کارپولینگ) از آن ها به عنوان مسئولیت اجتماعی قبول شده و نظر مخالفین مسئولیت اجتماعی دانستن همپیمایی (carpooling به فارسی: کارپولینگ) پذیرفته شده نیست. اکنون بسیاری از شرکت ها، خصوصا در ایالات متحده، به عنوان زادگاه این اندیشه، و نیز در اروپا، و حتی برخی از شرکت های چند ملیتی، به استفاده از همپیمایی به طور سازمانی روی آورده اند.